Sądny tydzień

Na czatach nie dla reformy sądownictwa Sąd Najwyższy KRS

Poniedziałek, 25 września

W południe miały być ogłoszone projekty ustaw prezydenckich o Sądzie Najwyższym i Krajowej Radzie Sądownictwa, przygotowanych w miejsce zawetowanych 31 lipca ustaw Prawa i Sprawiedliwości. Nadzieje na obiecaną ich zgodność z konstytucją były duże. Prezydent miał za sobą wielotysięczne manifestacje w obronie sądów, światła wolności płonące w półtorej setki miejscowości, zachęty części episkopatu, głosy Unii Europejskiej. Wydawało się, że tym razem z pałacu prezydenckiego popłynie wyraźny głos za demokratycznym rozwiązaniem sporu o niezależność sądów, chociaż nie brakowało sceptyków. Wskazywali na naciski ze strony Prawa i Sprawiedliwości, na rozmowy z samym jego prezesem. Na słabości charakteru i brak zaplecza politycznego prezydenta.

Rano ukazało się wydanie tygodnika SIECI z dwoma ważnymi tekstami: z wywiadem z Jarosławem Kaczyńskim i dużym artykułem analitycznym Jacka Karnowskiego o niezgodzie prezesa i władz Prawa i Sprawiedliwości na ustawy w formie przez prezydenta zapowiadanej. Najważniejsze fragmenty tych tekstów i zawarte w nich groźby pod adresem prezydenta zamieszczany dalej w artykule „Sądowe igrzyska śmierci”.

Groźby na tyle ostre, że w poniedziałkowe południe prezydent nie pokazał projektów ustaw, tylko ich założenia, dając sobie czas na dostosowanie się do partyjnych ostrzeżeń i zaleceń.

Wtorek, 26 września

Prezydent po południu składa projekty ustaw w Sejmie. Okazują się one zupełnie inne, od zapowiadanych w lipcu. Oddające pełną władzę nad SN i KRS politykom. Niezgodne z konstytucją, zgodne z linią partii Prawo i Sprawiedliwość, a nawet w niektórych punktach ją wyprzedzające. Nie poparły ich najmocniejsze partie opozycyjne – PO i Nowoczesna, bo takich projektów poprzeć nie mogły. Nie zgodziły się też na szybko zwołane konsultacje w sprawie zmiany konstytucji w kwestii
sądów.

Środa, 27 września

Można już było zapoznawać się dokładnie w Kancelarii Sejmu ze szczegółami proponowanych przez prezydenta ustaw. Wśród posłów konsternacja, zdziwienia, a nawet szyderstwa, tak te projekty są dziwnie podobne do tych, które Andrzej Duda zawetował.

74 strony projektu ustawy o Sądzie Najwyższym:
– sędziów wybiera Sejm większością 3/5 głosów, a w braku zgody odbywać się ma głosowanie indywidualne – jeden poseł , jeden głos , co daje większość Pisowi..
– obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku do 65 lat , 40 procent składu SN , żeby pozbyć się tych sędziów, którzy działali w PRL. O tym, którzy sędziowie mogliby orzekać dłużej, ma decydować prezydent, on także miałby ustalać regulamin pracy SN, i wybierać jego prezesa spośród trzech kandydatów. W ciągu pół roku każdy z sędziów może, jeśli zechce, przejść w stan spoczynku, a będą musieli to zrobić sędziowie z likwidowanej Izby Wojskowej, której sprawy przejmie Izba Karna

Powstaną nowe izby.

– Izba Dyscyplinarna i Kontroli, do kontroli pracy sędziów, a oceniać ich mają, oprócz sędziów-orzeczników, także ławnicy, ludzie bez uprawnień sędziowskich, wybierani przez Senat, a proponowani przez organizacje społeczne, albo przez grupy stu obywateli. Czyli rodzaj sędziów ludowych.
-Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych , do której będzie można kierować skargi na prawomocne wyroki wszystkich sądów, od daty 17 października 1997 (data wejścia w życie konstytucji). Ta Izba będzie też orzekać o ważności lub nieważności wyborów i referendów.

Znacznie zwięźlejsza jest 6 stronicowa ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Wszystkich jej członków mają wybierać politycy, wbrew konstytucji, i wbrew dotychczasowej praktyce.

Czwartek, 28 września

Przed równo 100 laty powstał Sąd Najwyższy. Rano w tę rocznicę w warszawskiej archikatedrze św. Jana, metropolita warszawski, kardynał Nycz, odprawił mszę i wygłosił kazanie ze słowami ,że jeszcze przed paru miesiącami nie spodziewał się znaleźć Sądu Najwyższego „w sytuacji głębokiej troski o samą instytucję i ludzi, a jednocześnie głębokiej obawy o swoją przyszłość”.

Słowa te odnoszą się zapewne do stanu sprzed prezydenckiego lipcowego weta, kiedy odbywały się rozmowy z episkopatem, dające nadzieję na lepsze prawo. W efekcie nagłej rejterady prezydenta pozostaje tylko apel o odwagę sędziów i modlitwa. „Proszę Boga, by nic złego się nie stało, żeby nie został zachwiany żaden fundament w trójpodziale władzy i w służbie na rzecz państwa i człowieka”.

Kardynał powiedział też jednak, że najważniejszą rolą sędziów oraz obrońców ich niezawisłości jest odwaga i cierpliwość, i że z pomocą Boga i ludzkiego oporu „fundamenty polskiego sądownictwa zostaną wkrótce ocalone”. Trudno orzekać, na czym oparł takie przeświadczenie, zwłaszcza, że powiedział również o tym, że
„trzeba czasem cierpieć, żeby coś ocalić.”

Wieczorem w wielkiej sali Zamku Królewskiego w Warszawie zorganizowano obchody setnej rocznicy Sądu Najwyższego. Żeby powstało państwo, musi powstać prawo. Sąd Najwyższy stworzono w roku 1917 na mocy przepisów o tymczasowym zorganizowaniu sądów polskich. Rok później Polska odzyskała niepodległość.

Rocznica jest to więc nie byle jaka, i nie przypadkowi na nią przybyli goście. Dwaj byli prezydenci – Aleksander Kwaśniewski i Bronisław Komorowski. Prezes Sieci Prezesów Sądów Najwyższych Unii Europejskiej i prezes Sieci Europejskich Rad Sądownictwa. Członkowie polskich i europejskich stowarzyszeń sędziów, byli prezesi SN i Trybunału Konstytucyjnego, przedstawiciele samorządów prawniczych, Sejmu, Senatu oraz prezydent Warszawy.

Zabrakło tylko jednej osoby – prezydenta Andrzeja Dudy. List od głowy państwa odczytała szefowa jego kancelarii. Pani prezes SN, Małgorzata Gersdorf, przemawiała do pustego prezydenckiego fotela. Za to głos zabierali prawnicy europejscy , przypominając , że warunkiem wzajemnego uznawania wyroków sądów z różnych krajów jest zaufanie , a ostatnie projekty zmian w sadownictwie polskim niepokoją.

Nasz polski sędzia w Trybunale Sprawiedliwości UE, profesor Marek Safjan, odczytał list od prezesa tego trybunału, podkreślający, że sądy są niezbędne do przetrwania Unii, jednak tylko wtedy, kiedy będą niezależne politycznie i kiedy będą w jednolity sposób stosowały prawo.

Sto lat zobowiązuje do obrony niezależności – powiedział prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia.

Piątek, 29 września

Zza oceanu dochodzi wiadomość, że także w Ameryce patrzą na to, co się dzieje z sądownictwem polskim. Rzeczniczka Departamentu Stanu odczytuje dokument o zaniepokojeniu USA stanem praworządności w Polsce.

Sobota, 30 września

Opozycja pozaparlamentarna zwołuje się na demonstracje na niedzielny wieczór.

Sądowe igrzyska śmierci

Literiada Na czatach Halina Flis-Kuczyńska w obronie sądów

Rozwiały się nadzieje, rozbudzone obietnicą prezydenta, że projekty ustaw o KRS i Sądzie Najwyższym, przygotowanych przez prezydenta na miejsce zawetowanych , będą zgodne z konstytucją.

Jak ocenił profesor Adam Strzembosz, ustawy pisowskie były tragiczne, prezydenckie – są złe. Nadal sądy i sędziowie według nich będą podlegli politykom, co jest niekonstytucyjne. Krajową Radę Sądownictwa ma nadal wybierać parlament, tyle tylko, że większością 3/5 głosów, albo drogą indywidualnych głosowań. Oznacza to, że wybierać będą politycy nie jednej, a kilku opcji.

Dla niezależności sądów różnica to nieduża, ale dla partii rządzącej – istotna. Zwłaszcza, że prezydent chce uszczknąć z tego tortu władzy nad sądownictwem kawałek dla siebie, umniejszając władzę ministra sprawiedliwości. W prezydenckich projektach nie minister sprawiedliwości, a prezydent decydowałby, który z sędziów Sądu Najwyższego po osiągnięciu wieku emerytalnego miałby prawo orzekać dalej.

Pisowski minister sprawiedliwości jest całkowicie zależny od prezesa. Prezydent ze swoja cząstką władzy zależny byłby mniej. A Jarosław Kaczyński czyjejkolwiek niezależności w swoim obozie nie znosi. Znacznie więc istotniejsze od założeń prezydenckich ustaw sądowych jest to, jak się na nie zapatruje prezes partii rządzącej. Od tego zależy przecież ich ostateczny kształt, i los.

O swojej rozmowie na ten temat z prezydentem Jarosław Kaczyński w wywiadzie dla tygodnika Sieci z 25.09 powiedział:
„Spotkanie z prezydentem pokazało, że możemy rozmawiać, jednocześnie jednak pokazało, że są idące daleko różnice zdań. Czy da się sprowadzić je do jakiegoś wspólnego mianownika, który pozwoliłby posunąć sprawę reformy sądownictwa naprzód, tego dziś nie wiem. Zobaczymy, co dokładnie zaproponuje prezydent”.

Precyzuje tę myśl, i osąd władz Prawa i Sprawiedliwości, Jacek Karnowski w artykule „Dlaczego PiS powie prezydentowi „nie” – w tym samym numerze tygodnika. Sieci:
„Prawo i Sprawiedliwość nie zaakceptuje reformy sądownictwa w kształcie, który wyłania się z obecnych propozycji prezydenta Andrzeja Dudy. Porozumienie jest wciąż możliwe, ale warunek jest jeden: muszą powstać nowe ustawy, inaczej napisane, zbudowane na bazie pierwotnych projektów PiS, przy uwzględnieniu zastrzeżeń głowy państwa. W tle jest pytanie, czy za sprawą decyzji prezydenta projekt naprawy Rzeczypospolitej nie dotarł do granicy tego, co możliwe w obecnym rozdaniu”.

Poza zdecydowanym sprzeciwem aby prezydent był ostatecznym arbitrem w wyborze członków KRS, z czego prezydent zrezygnował, proponując głosowanie indywidualne posłów, równie istotny jest spór, jak rozumieć konstytucję w odniesieniu do Sądu Najwyższego, któremu prezydent nie tylko chciałby zapewnić szczególną ochronę, ale też dać, cytuję „pewien zakres kontroli konstytucyjnej”.

Według PiS oznaczałoby to „podważenie całej drogi polityczno – prawnej związanej z bojami wokół Trybunału Konstytucyjnego. SN mógłby wówczas stać się realizatorem i patronem tzw. rozproszonej kontroli ustaw. Nie byłoby żadnej gwarancji, że ustawy przyjęte przez parlament i podpisane przez głowę państwa nie byłyby podważane w sądach powszechnych”.

Czyli, prościej mówiąc, prezydent projektował częściową przynajmniej naprawę błędu, jakim był jego udział w zniszczeniu Trybunału Konstytucyjnego.

Na tym nie koniec. Artykuł objaśnia, jak rządząca partia, czyli prezes Kaczyński, widzi tło sprawy sądów.
„Co więc, według PiS, jest politycznym celem Andrzeja Dudy? Możliwość skutecznego kandydowania bez względu na zgodę partii rządzącej, a nawet wbrew niej. Taka taktyka jest odczytywana przez kierownictwo obozu jako skrajnie wręcz egoistyczna, grożąca klęską, destrukcyjna”.

„ …liderzy PiS definiują sytuację następująco: trzeba szybko rozstrzygnąć dylemat – albo prezydent jest z PiS i obóz idzie dalej, albo doszliśmy do granicy tego, co możliwe w tej konstelacji. W tym drugim wypadku do końca kadencji rząd nie będzie podejmował wielkich reform, i skupi się na dobrym zarządzaniu oraz na budowaniu poparcia. Wówczas jednak historyczna odpowiedzialność za to zaniechanie spadnie na głowę państwa.”

Ostrzeżenia i płynące z nich groźby, opublikowane w czasopiśmie ukazującym się w poniedziałkowy poranek, zapewne były powodem, że prezydent w poniedziałkowe południe nie przedstawił projektów ustaw, tylko założenia do nich, pozostawiając sobie pole do poprawek, negocjacji i ustępstw. Poprawek, to mało powiedziano. Raczej do odwrotu. Do rejterady żałosnej. To, co zostało przedstawione we wtorek, tak właśnie, jak napisaliśmy na początku, rozczarowało. Bo i skarga nadzwyczajna nie wniesie niczego dobrego do przeciążonych pracą sądów, ani propozycja posadzenia w Sądzie Najwyższym ławnika obok najbardziej doświadczonych sędziów kraju, z równym im głosem, niczego dobrego nie wróży.

Prezydent dał się zastraszyć, nie pokazał projektów zgodnych z konstytucją, a zaufania PiS nie odzyskał. Przeciwnie, z pisowskiego obozu słychać szyderstwa i kpiny na temat prezydenckich propozycji, zgodnych z pisowskim dyktatem.

Nadal nie wszystko wiemy o słowach, jakie padły w czasie rozmów Prezesa z Prezydentem. Natomiast widać wyraźnie, że próby samodzielności prezydenta mocno ugodziły dumę i nadwrażliwość Jarosława Kaczyńskiego, znanego ze swojej pamiętliwości i mściwości. W tych zapisanych i podanych do publicznej wiadomości jest groźba jasno wyłożona: albo jesteś z nami, albo przepadniesz…

Widać, że prezydent już skłócił się ze swoim obozem politycznym, a zaufania opozycji nie uzyskał, i uzyskać go nie mógł, proponując niekonstytucyjne rozwiązania i uciekając z pozycji obrońcy prawa pod parasol pisowskich pieniędzy i kadr. Ma jeszcze wybór czy ukorzyć się, pozostając wiernym sługą swojej partii, czy wycofać swoje projekty, poprawić je na zgodne z konstytucją, i odważnie stanąć w obronie prawa. Może taką nadzieję wyrażał słowami swojej homilii kardynał Nycz?
Nadzieję podobną miałam i ja do czwartkowej rocznicy stulecia Sądu Najwyższego. Puste prezydenckie krzesło w wielkiej sali Zamku Królewskiego, to symbol braku odwagi człowieka formalnie będącego głową państwa, w tak ważnym czasie, przy świętowaniu tak historycznie znaczącej rocznicy.

Możliwość taka jest tylko teoretyczna. Nie można spodziewać się już odważnych posunięć od człowieka, który nie tylko złamał swoje obietnice, ale nie potrafił nawet stanąć twarzą w twarz przed zebraną na Zamku społecznością prawniczą.